Đờn ca tài tử Nam bộ qua góc nhìn của nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo

Chiều ngày 4/6, Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo có buổi trò chuyện thân mật với giảng viên, sinh viên ĐH Hoa sen về chủ đề: “Đờn ca tài tử Nam Bộ”.

Bằng giọng kể thâm trầm, nhạc sư dẫn dắt người nghe qua nhiều cung bậc cảm xúc. Theo lời ông, nghệ thuật Đờn ca tài tử hình thành từ cuối thế kỷ 19. “Chữ “Tài tử” ở đây không phải hiểu theo nghĩa là người có tài (tài là tài năng, tử là người), mà là người không chuyên nghiệp – không sống bằng nghề đờn ca. Tuy nhiên, không vì không chuyên nghiệp mà kém cỏi, hay làm ẩu, thiếu nghiêm túc. Ngược lại, họ đàn hay hát giỏi đến mức điêu luyện, nhờ có năng khiếu, có hiểu biết về cổ nhạc, lại đam mê và dày công khổ luyện dù không được đào tạo bài bản, không qua trường lớp, không có văn bằng.” Bắt nguồn từ nhạc Lễ, nhạc Cung đình triều Nguyễn, kết hợp âm nhạc dân gian miền Trung, miền Nam, lại tồn tại trong không gian văn hóa Nam Bộ nên Đờn ca tài tử mang đậm phong cách của người Nam, đồng thời là một sản phẩm văn hóa độc đáo của dân tộc Việt.

Các bài bản của Đờn ca tài tử được cải biên liên tục từ 72 bài nhạc cổ và đặc biệt là từ 20 bài gốc (bài Tổ) cho 4 điệu (hơi), gồm: 06 bài Bắc (diễn tả sự vui tươi, phóng khoáng), 07 bài Hạ (dùng trong tế lễ, có tính trang nghiêm), 03 bài Nam (diễn tả sự an nhàn, thanh thoát) và 04 bài Oán (diễn tả cảnh đau buồn, chia ly).

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo

Đờn ca tài tử đặc biệt ở chỗ thường được biểu diễn ngẫu hứng, tùy hứng. Dựa trên bản nhạc gốc truyền thống, người đàn, hát cải biên đi theo cách riêng của mình. Sự khác biệt này khiến cho người nghe luôn cảm thấy mới lạ dù nghe cùng một bài. Thêm nữa, người chơi nhạc phải “hạp” (hợp) nhau, hiểu nhau, phối hợp  ăn ý thì bản đàn mới hay, có hồn, dễ đi vào lòng người. Nhạc cụ được sử dụng trong Đờn ca tài tử gồm: đàn kìm, đàn tranh, đàn cò, đàn tỳ bà, đàn tam (hoặc đàn sến, đàn độc huyền), sáo, tiêu, song loan…

Nhạc sư cho biết thêm: Phần hay nhất trong tài tử là ở phần rao của người đàn và nói lối của người ca. Người đàn dùng rao, người ca dùng nói lối để lên dây đàn và gợi cảm hứng cho bạn diễn, tạo không khí cho dàn tấu. Ngoài ra khi trình diễn, các nghệ sĩ có thể dùng tiếng đàn của mình để “ đối đáp” hoặc “thách thức” với người đồng diễn.

Sau mỗi phần chia sẻ của nhạc sư, khán giả lại được thưởng thức các tiết mục trình diễn minh họa của các nghệ sĩ ưu tú Ba Tu, Nghệ sỹ ưu tú Út Tỵ và ca sỹ Kim Thanh.

 

Rất nhiều sinh viên dưới khán phòng bày tỏ sự quan tâm tới Đờn ca tài tử và đặt câu hỏi cho nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, nhờ thầy giảng giải thêm về loại hình nghệ thuật độc đáo này.

Nhạc sư nhiệt tình giải đáp thắc mắc của các bạn, đồng thời nhắn nhủ thế hệ trẻ: “Một bộ phận giới trẻ ngày nay thờ ơ và quay lưng với âm nhạc dân tộc. Vấn đề đặt ra là phải làm sao để giới trẻ hiểu cặn kẽ, biết nhạc dân tộc hay ở đâu để thưởng thức. Câu hỏi đó đặt ra đối với những người làm văn hóa, giáo dục. Cá nhân tôi luôn mong mỏi người trẻ có ý thức giữ gìn, tôn vinh truyền thống văn hóa dân tộc. Văn hóa Việt Nam còn thì nước Việt còn. Văn hóa cũng chính là nhịp cầu ngắn nhất kết nối các dân tộc, các quốc gia khác nhau trên thế giới”.

Sinh viên Hoa Sen giao lưu đặt câu hỏi cho Nhạc Sư Vĩnh Bảo về đờn ca tài tử

Kết thúc chương trình, sinh viên Hoa Sen gửi lời cảm ơn sâu sắc tới nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo và các nghệ sĩ. Những lời trò chuyện, tâm tình của nhạc sư không chỉ nói về âm nhạc, mà còn truyền lửa, truyền đạo, khơi dậy tinh thần tình yêu nước của người trẻ. Ai nấy đều tự nhủ sẽ nối tiếp ngọn lửa ấy để góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt.

 

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo là một trong những “chủ soái” của đờn ca tài tử Nam bộ. Ông sinh năm 1918 tại làng Mỹ Trà, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc trong một gia đình nho học yêu thích đờn ca tài tử. Ông vừa là người giảng dạy âm nhạc truyền thống vừa là nhạc sĩ trình tấu, lại kiêm cả nghệ nhân đóng đàn. Ông cũng là người cải tiến đàn tranh từ 16 dây thành đàn tranh 17, 19 và 21 dây với kích thước và âm vực rộng hơn. Trong sự nghiệp của mình, ông đã nhiều lần đi diễn thuyết giới thiệu và trình tấu âm nhạc dân tộc Việt Nam ở nhiều nơi trên thế giới. Năm 1972 ông cùng giáo sư Trần Văn Khê diễn tấu ghi âm đĩa Nhạc tài tử Nam bộ tại Paris (Pháp). Từ năm 1970 đến 1972 ông được Đại học Illinois (Mỹ) thỉnh giảng về đàn tranh. Năm 2005 ông nhận giải thưởng Đào Tấn. Đến năm 2008 nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo được chính phủ Pháp trao tặng huy chương nghệ thuật và văn học.

 

Nguyên Minh

 

Danh mục liên quan

Thông tin chuyên đề Tin Hoa Sen
image