“Người trồng cây không đứng dưới bóng mát của mình”

Có người ví người Thầy như người thắp lửa. Nhưng với ThS. Kiến trúc sư Từ Phú Đức – Trưởng khoa Khoa Thiết kế – Nghệ thuật, Trường Đại học Hoa Sen (HSU), có lẽ hình ảnh gần gũi hơn là một người trồng cây. Người trồng cây không thể “hóa phép” để mầm non lớn lên nhanh hơn. Điều họ làm là chọn mảnh đất tốt, vun xới, tưới nước, kiên nhẫn chờ đợi và tin rằng, đến một ngày, cái cây sẽ tự mình vươn cao.

Giáo dục cũng vậy, không phải là tạo ra những người chỉ biết làm theo, mà là nuôi dưỡng những con người đủ bản lĩnh để tự đứng trên đôi chân của mình.

Hạt giống của một triết lý giáo dục

Triết lý ấy không bắt đầu từ bục giảng, mà bắt đầu từ hơn ba mươi năm trước, trong những ngày đầu của hành trình bảo tồn phố cổ Hội An.

Đầu thập niên 1990, khi Việt Nam bắt đầu đặt những nền móng cho công tác bảo tồn di sản phố cổ Hội An, Trường Đại học Nữ Chiêu Hòa (Showa Women’s University, Nhật Bản) là một trong những đơn vị quốc tế tiên phong đồng hành.

Không chỉ đưa các giáo sư hay chuyên gia sang Việt Nam trong công tác thiết kế quy hoạch, cải tạo phố cổ Hội An, nhà trường còn để chính sinh viên cùng tham gia trong đoàn công tác, nghiên cứu công tác bảo tồn như khảo sát, đo vẽ hiện trạng, xây dựng phương án trùng tu và trực tiếp triển khai dự án.

Khi ấy, ThS.KTS. Từ Phú Đức là thành viên trong đoàn công tác do chuyên gia đến từ Nhật Bản mời. Điều khiến Thầy nhớ nhất không phải là những dự án hoành tráng mà là cách các giáo sư Nhật Bản tin vào chính sinh viên của mình. Những nữ sinh trẻ tuổi tự tin bảo vệ, thuyết trình đồ án nghiên cứu khoa học trước hội đồng chuyên gia, chủ động làm việc với nghệ nhân, thợ mộc địa phương và biến ý tưởng thành công trình thực tế.

Ban đầu, dự án chỉ được tài trợ cho phần thiết kế cải tạo trùng tu phố cổ Hội An. Nhưng chất lượng đồ án đã thuyết phục đơn vị tài trợ tiếp tục đầu tư để chính các sinh viên thực hiện thi công. Sau đó, các bạn được giao tham gia dự án bảo tồn làng cổ Đông Hòa Hiệp, tỉnh Tiền Giang (cũ) vào năm 2011. Thầy cho biết điều khiến mình ấn tượng nhất là tấm bảng đồng do chính quyền địa phương đặt tại làng cổ Đông Hòa Hiệp, nhằm ghi nhận và tri ân những nữ sinh Trường Đại học Chiêu Hòa vì những đóng góp trong công tác bảo tồn di sản.

Từ câu chuyện ấy, ThS.KTS. Từ Phú Đức cho biết điều đọng lại lớn nhất là niềm tin vào người trẻ. Theo thầy, người trẻ chỉ thật sự trưởng thành khi được tin tưởng, được trao cơ hội để giải quyết những bài toán lớn và những thử thách thật.

Bài học ấy trở thành hạt giống cho triết lý giáo dục mà Thầy theo đuổi nhiều năm sau này.

“Đừng cất viên đá quý trong tủ kính”

Gia nhập Đại học Hoa Sen từ năm 2014, ThS.KTS. Từ Phú Đức luôn giữ một quan điểm nhất quán: “Đào tạo thiết kế không phải để tạo ra những bản vẽ đẹp mà để tạo ra những con người có thể biến bản vẽ thành giá trị cho cuộc sống tốt đẹp.”

Nhìn các em sinh viên, ThS.KTS. Từ Phú Đức lại nhớ về chính mình của tuổi mười tám, đôi mươi – giai đoạn đứng trước ngưỡng cửa giữa phổ thông và đại học, giữa việc tiếp tục học hay bắt đầu bước vào đời. Vì từng trải qua những băn khoăn của tuổi trẻ, mỗi mùa tuyển sinh, khi gặp các bạn học sinh lớp 11, 12, thầy luôn trăn trở: Liệu mình đã thực sự lắng nghe để hiểu các em muốn gì? Liệu những lời tư vấn có phù hợp với năng lực, sở thích và con đường mà các em sẽ đi? Bởi ở độ tuổi ấy, nhiều bạn vẫn còn đang trên hành trình khám phá bản thân và chưa thể hình dung rõ ngành nghề mình sẽ gắn bó trong tương lai sẽ như thế nào.

Thực tế, không ai có thể khẳng định một quyết định ở tuổi mười tám sẽ đúng mãi mãi. Sau vài năm học tập và trải nghiệm, nhiều người mới dần hiểu mình là ai, mình phù hợp với điều gì và mong muốn điều gì trong cuộc sống. Điều quan trọng không phải là các em không được phép thay đổi, mà là nhà trường và thầy cô sẽ đồng hành như thế nào để các em có đủ nền tảng, sự tự tin và bản lĩnh khi đối diện với những lựa chọn ấy.

Với thầy Đức, bên cạnh vai trò là người truyền đạt kiến thức trên giảng đường, người thầy còn định hướng, khơi mở tiềm năng để mỗi sinh viên tìm thấy thế mạnh của mình và tự tin bước đi trên con đường đã chọn.

Giáo dục đại học cũng là cánh cửa cuối cùng trước khi các em bước vào đời. Sau cánh cửa ấy sẽ không còn những người luôn cầm tay chỉ việc, mà là một thế giới đòi hỏi mỗi người phải tự đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Vì thế, điều quan trọng nhất mà giáo dục có thể mang lại không chỉ là kiến thức, mà còn là năng lực học hỏi suốt đời và bản lĩnh để thích nghi với những thay đổi của cuộc sống.

Thầy cũng thường ví sinh viên năm nhất như những “viên đá thô” nhưng tiềm ẩn chất liệu quý giá. Qua từng học phần, từng dự án và từng lần va chạm với thực tế, các em được mài giũa để trở thành những viên đá quý. Nhưng đá quý sẽ không phát huy hết giá trị nếu chỉ được đặt trong tủ kính, chúng chỉ thật sự tỏa sáng khi được gắn lên những món trang sức.

Với Thầy, những “món trang sức” ấy chính là những công trình, những dự án khó và những bài toán thật mà sinh viên cần được trải nghiệm ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường.

Trong hành trình ấy, giảng viên không làm thay sinh viên.

Người Thầy chỉ đứng phía sau, dùng kinh nghiệm nghề nghiệp để định hướng, phản biện và đồng hành, để các em tự chịu trách nhiệm với từng quyết định của mình.

Muốn trưởng thành, hãy bắt đầu bằng những thử thách lớn

Triết lý “trao quyền cho người trẻ” không chỉ nằm trong lời nói mà được hiện thực hóa trong từng dự án mà Khoa Thiết kế – Nghệ thuật triển khai.

Sinh viên không chỉ đi tham quan hay khảo sát, các em được làm việc với doanh nghiệp, chính quyền địa phương, các tổ chức quốc tế và những chủ đầu tư. Các em được giải những bài toán mà người làm nghề thực sự đang đối mặt.

Một dấu ấn tiêu biểu là dự án thiết kế Bảo tàng Cù Lao Chàm (Quảng Nam) do Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam bảo trợ. Ban đầu, nhóm sinh viên ngành Thiết kế nội thất HSU chỉ được chọn là phương án dự phòng, nhưng sau buổi bảo vệ ý tưởng, phương án của các bạn đã hoàn toàn thuyết phục hội đồng và trở thành đơn vị thiết kế chính thức.

Hay với dự án Nhà thờ Gò Mây (TP.HCM), với vai trò kiến trúc sư trưởng của công trình, Thầy tiếp tục trao cơ hội cho các sinh viên ngành Thiết kế nội thất và Nghệ thuật số tham gia thực hiện. Dự án nghiên cứu không gian nội thất và thực hiện bức tranh trên mái vòm cong ở độ cao gần 30 mét – một trong những bức tranh trần nhà thờ lớn nhất TP.HCM.

Đó không còn là bài tập, đó là nghề. Và khi một nét cọ hay một đường thiết kế xuất hiện trên công trình thật, sinh viên hiểu rằng mỗi quyết định của mình đều gắn với trách nhiệm.

Điều người Thầy mong gửi gắm

Sau hơn một thập kỷ gắn bó với HSU, điều ThS.KTS. Từ Phú Đức mong muốn không chỉ là đào tạo thêm nhiều nhà thiết kế giỏi, mà là những trăn trở: Chúng ta cần làm gì trong năm học tiếp theo để trang bị hành trang đầy đủ, hoàn thiện nhất cho các em sinh viên; Làm sao để giúp các em sẵn sàng thay đổi trong một thế giới thay đổi từng ngày, để các em yêu việc học, tìm thấy mình trong mỗi bước mình đi, trong việc học mỗi ngày?

Điều Thầy kỳ vọng hơn là mỗi sinh viên khi rời giảng đường đều mang theo sự tự tin của một người đã từng làm nghề, từng va chạm với thực tế, chịu trách nhiệm và tạo ra giá trị cho cộng đồng. Các bạn phát huy tất cả những giá trị tốt đẹp khi còn học dưới mái trường Hoa Sen, đó là Tôn trọng sự khác biệt. Mỗi bạn là một cá thể khác nhau và có những niềm đam mê, mong muốn học tập khác nhau. Song quan trọng nhất là niềm đam mê ấy luôn được Thầy, Cô hướng dẫn theo cách riêng, tùy theo năng lực của từng người.

Có lẽ, đó cũng là điều đẹp nhất của nghề giáo. Giống như người trồng cây. Họ không mong cây mãi ở trong khu vườn của mình.

Họ chỉ mong, một ngày nào đó, những cái cây ấy đủ vững vàng để vươn lên đón nắng, tỏa bóng ở những vùng đất khác. Và rồi, tiếp tục gieo những hạt giống mới. Đó cũng chính là tinh thần “Bản lĩnh để kiến tạo” mà Đại học Hoa Sen đã bền bỉ vun đắp suốt 35 năm – kiến tạo những con người dám sáng tạo, dám bước vào thực tiễn và không ngừng tạo nên những giá trị tích cực cho cộng đồng.

Thực hiện: Thu Thảo – Huyền Đinh

Phòng Marketing – Truyền thông