Đào tạo nhân lực Kinh tế hàng không: Từ kiến thức đến năng lực thực hiện công việc

Ngành hàng không đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, khi sân bay không chỉ là nơi kết nối các chuyến bay mà ngày càng trở thành một mắt xích của logistics, thương mại, du lịch, hạ tầng và phát triển đô thị. Cùng với đó, yêu cầu về nguồn nhân lực cũng thay đổi: người làm việc trong ngành cần hiểu nghiệp vụ, làm chủ công nghệ, dữ liệu và có khả năng đưa kiến thức vào giải quyết những bài toán thực tế.

Đó là một trong những nội dung trọng tâm được đặt ra tại Diễn đàn Hàng không HSU 2026 do Khoa Logistics – Thương mại quốc tế, Đại học Hoa Sen phối hợp cùng Trường Hàng không và Logistics Việt Nam (VILAS) tổ chức.

Nhân lực hàng không tương lai cần năng lực liên ngành

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS.TS. Nguyễn Tuấn Đức – Phó Hiệu trưởng Đại học Hoa Sen cho rằng nhân lực hàng không trong tương lai cần được nhìn nhận theo hướng liên ngành, vừa am hiểu hàng không, vừa nắm vững công nghệ số và dữ liệu.

Theo thầy, một nguồn nhân lực thông minh không chỉ dừng ở khả năng sử dụng trí tuệ nhân tạo, mà cần hiểu nghiệp vụ, biết ứng dụng công nghệ và có khả năng biến dữ liệu thành những quyết định quản trị. Từ yêu cầu đó, giáo dục cần chuyển mạnh sang đào tạo theo năng lực và nhu cầu thực tế của thị trường, đồng thời tăng cường kết nối với doanh nghiệp và công nghệ mới.

PGS.TS. Nguyễn Tuấn Đức nhấn mạnh sự cần thiết của việc chuyển từ mô hình “Nhà trường đào tạo – Doanh nghiệp tuyển dụng – Nhà nước quản lý” sang “Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp đồng kiến tạo nguồn nhân lực”.

Sự hợp tác này, theo ông, cần trở thành một cơ chế thường xuyên thay vì chỉ dừng lại ở những hoạt động mang tính sự kiện. Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo và đánh giá năng lực người học, qua đó giúp đào tạo gắn sát hơn với thực tế nghề nghiệp.

Đây cũng là hướng đi HSU đang theo đuổi thông qua các chương trình đào tạo về Kinh tế hàng không thông minh, hướng đến việc chuẩn bị cho người học năng lực làm việc trong một hệ sinh thái đang thay đổi nhanh.

Đô thị sân bay: Giải pháp hạ tầng đồng bộ cho logistics hàng không

Tại Diễn đàn Hàng không HSU 2026, ông Trần Chí Dũng – Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Trường Hàng không và Logistics Việt Nam (VILAS), Phó Viện trưởng Thường trực Viện Quản trị Logistics Toàn cầu (GLI), Nguyên Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) – đã chia sẻ về mô hình đô thị sân bay với định hướng phát triển đồng bộ 3 trong 1: logistics, đô thị và công nghiệp hàng không.

Từ Cargo City tại Sân bay Frankfurt đến mô hình Airport City, diễn giả phân tích sự phát triển của hệ sinh thái sân bay, từ hậu cần, vận tải, thành phố hàng hóa, kết nối vận tải đa phương thức đến dịch vụ hàng không, khu công nghệ, công viên nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, dữ liệu phân tán đang đẩy chi phí logistics lên cao, trong khi chuyển đổi số và các mô hình mới vẫn còn khó áp dụng vào thực tế.

Đặc biệt, với xu hướng hàng không xanh, ông Trần Chí Dũng nhấn mạnh: “Hàng không xanh quyết định luật chơi – dữ liệu liên thông quyết định khả năng thực thi”. Bài toán đặt ra là làm sao tích hợp, ứng dụng và kết nối dữ liệu giữa các bên, trong khi những lo ngại về an ninh dữ liệu vẫn đang là rào cản đối với việc chia sẻ.

“Chủ động” – chìa khóa phát triển nhân lực hàng không trong thời đại 4.0

Tại Diễn đàn Hàng không HSU 2026, ThS. Phạm Minh Thanh Trúc – Chuyên gia Huấn luyện Vận chuyển Hàng hóa Đặc thù, JK Aviation, Melbourne, Úc – đã đặt ra một câu hỏi quan trọng: chúng ta đang chuẩn bị con người cho ngành hàng không hôm nay hay cho những gì ngành sẽ cần vào ngày mai?

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng đi sâu vào hoạt động hàng không, sự thay đổi không chỉ nằm ở công việc mà còn ở công nghệ, quy trình và yêu cầu kỹ năng. Theo đó, phát triển nhân lực cần chuyển từ tư duy theo công việc sang tư duy theo kỹ năng, với ba cách tiếp cận dự đoán trước – thích nghi trước – học hỏi trước. Dự đoán trước để nhận diện những thay đổi và kỹ năng cần thiết; thích nghi trước để chủ động chuẩn bị trước những chuyển dịch; và học hỏi trước để đào tạo hướng đến năng lực thực hiện công việc mới một cách đúng, ổn định và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Từ góc nhìn VET của Australia, diễn giả nhấn mạnh vai trò của sự kết nối giữa ngành – giáo dục – người học: ngành xác định nhu cầu kỹ năng, giáo dục chuyển hóa thành đào tạo và cơ hội thực hành, còn người học chủ động phát triển năng lực phù hợp với hiện tại và tương lai. Bởi con người là trung tâm của sự thay đổi, câu hỏi không chỉ là ngành hàng không sẽ thay đổi thế nào, mà còn là chúng ta đã chuẩn bị đủ con người cho những gì sắp xảy ra hay chưa? 

Chuyển đổi số mở thêm hướng đi cho chuỗi hàng không – logistics

Một trong những nội dung nổi bật của Diễn đàn là phiên tọa đàm xoay quanh ba trụ cột Cơ chế – Hạ tầng – Nhân lực. Các diễn giả cùng doanh nghiệp, chuyên gia, giảng viên và người học nhìn nhận mối liên hệ giữa chính sách, đầu tư hạ tầng, công nghệ và năng lực con người trong quá trình nâng cao sức cạnh tranh của ngành hàng không.

Phiên tọa đàm có sự tham gia của bà Lương Thị Xuân – Tổng Giám đốc Công ty CP Triển lãm Hàng không Việt Nam (VIAE); ThS. Đỗ Xuân Quang – Phó Tổng Giám đốc CTCP Hàng không Vietjet; ông Trần Chí Dũng – Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Trường Hàng không và Logistics Việt Nam (VILAS); ThS. Nguyễn Tất Tiến – Giám sát Xuất khẩu & Đánh giá viên Nội bộ, Công ty CP Dịch vụ Hàng hóa Tân Sơn Nhất (TCS); ThS. Phạm Minh Thanh Trúc – Chuyên gia Huấn luyện Vận chuyển Hàng hóa Đặc thù – JK Aviation, Melbourne, Úc và ThS. Trần Phong – Giám đốc chương trình Logistics và quản lý chuỗi cung ứng HSU.

Từ góc nhìn thực tiễn, ThS. Nguyễn Tất Tiến phân tích những cơ hội và điểm nghẽn của ngành hàng không Việt Nam trong bối cảnh sản lượng tăng trưởng nhanh và chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển. Các nền tảng như Cổng một cửa quốc gia (NSW), VNACCS/VCIS và VASSCM đang góp phần số hóa quy trình khai báo, phân luồng, giám sát và thông quan. Khi thời gian trở thành yếu tố quan trọng trong vận hành hàng hóa hàng không, mỗi chậm trễ đều có thể kéo theo chi phí lưu kho và nguy cơ lỡ chuyến bay.

Từ đó, hoàn thiện hải quan số, ứng dụng AI và Big Data trong phân luồng, phát triển các giải pháp định vị thông minh, thông quan trước khi hạ cánh và kết nối API tại sân bay Long Thành được nhìn nhận là những hướng đi đáng chú ý.

Kinh nghiệm từ Hàn Quốc, UAE và Singapore cũng cho thấy vai trò của việc liên thông dữ liệu và tự động hóa, đồng thời cần sự phối hợp đồng bộ giữa hải quan, kho hàng và doanh nghiệp để dòng chảy xuất nhập khẩu được vận hành hiệu quả hơn.

Phần trao đổi sau bài trình bày tiếp tục mở rộng câu chuyện về người học chủ động và hệ sinh thái tri thức hàng không. Một vấn đề được đặt ra là liệu đã có thư viện, cơ sở dữ liệu đủ tin cậy để người học, người dạy chủ động học tập, nghiên cứu và hình thành những góc nhìn riêng hay chưa. Từ đó, câu hỏi không chỉ nằm ở việc xây dựng một nền tảng, mà còn là ai sẽ cùng xây dựng, dựa trên tiêu chuẩn nào và làm sao bảo đảm chất lượng dữ liệu.

Đây cũng là hướng kết nối chặt chẽ hơn giữa ngành – giáo dục – người học: người học chủ động tìm kiếm và đóng góp tri thức, trong khi các bên cùng tham gia xây dựng một nền tảng tri thức hàng không có giá trị cho học tập, nghiên cứu và thực tiễn ngành. Qua đó, tinh thần chủ động học hỏi trong bài trình bày của ThS. Phạm Minh Thanh Trúc được mở rộng thành câu chuyện về việc cùng kiến tạo nguồn tri thức để chuẩn bị tốt hơn cho tương lai của ngành hàng không.

Kinh tế hàng không trở thành mắt xích của một hệ sinh thái rộng hơn

Từ góc nhìn kinh tế, TS. Nguyễn Tiến Thịnh – Giám đốc chương trình Kinh doanh quốc tế, Đại học Hoa Sen cho rằng Kinh tế hàng không không chỉ xoay quanh hoạt động bay, mà là một hệ sinh thái kết nối hạ tầng, logistics, du lịch, thương mại và nhiều hoạt động kinh tế khác.

Khi sân bay ngày càng được nhìn nhận như một động lực tăng trưởng vùng và một điểm đến kinh tế, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng thay đổi. Đằng sau những dự án hạ tầng lớn luôn là bài toán về vốn, con người và năng lực vận hành. Vì vậy, nhân lực trở thành một mắt xích quan trọng quyết định khả năng phát triển của ngành.

Đáng chú ý, bốn lực lượng công nghệ và xu hướng gồm chuyển đổi số và dữ liệu, hàng không xanh, logistics đa phương thức và kinh tế tầm thấp đang định hình lại ngành hàng không. Những thay đổi này đòi hỏi thế hệ nhân sự mới không chỉ vững nghiệp vụ cốt lõi, mà còn có khả năng làm chủ công nghệ và dữ liệu, sở hữu tư duy kinh tế – quản trị và năng lực hội nhập toàn cầu.

Từ đào tạo kiến thức đến phát triển năng lực thực hiện công việc

Những trao đổi tại Diễn đàn cho thấy bài toán nhân lực hàng không đang gắn ngày càng chặt với bài toán phát triển của toàn ngành. Khi công nghệ, dữ liệu, hạ tầng và mô hình kinh doanh cùng thay đổi, người học cần được chuẩn bị để có thể hiểu hệ thống, vận hành công việc và đưa ra quyết định trong những bối cảnh thực tế.

Đây cũng là cách tiếp cận HSU hướng đến với chương trình Kinh tế hàng không thông minh: kết nối nhà trường với nhu cầu thực tiễn của ngành, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo và hướng người học đến năng lực thực hiện công việc.

Theo định hướng này, phát triển Kinh tế hàng không thông minh không chỉ là mở thêm một chương trình đào tạo, mà còn là chuẩn bị nguồn nhân lực cho một hệ sinh thái hàng không đang bước vào chu kỳ phát triển mới.

Khi Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình đào tạo, khoảng cách giữa giảng đường và công việc thực tế có thêm cơ hội được rút ngắn. Quan trọng hơn, người học có thể hình thành năng lực để thích ứng với những công việc đang thay đổi cùng ngành hàng không, thay vì chỉ chuẩn bị cho những vị trí đã có hôm nay.

Thực hiện: Huyền Đinh

Phòng Marketing – Truyền thông