Hội thảo về kinh tế bạc tại HSU: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới cho Việt Nam
Chỉ còn chưa đầy một thập kỷ trước khi khép lại thời kỳ dân số vàng, bài toán giúp người Việt “giàu lên trước khi già đi” đang đòi hỏi sự hợp lực đột phá từ nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan hoạch định chính sách.
Đại học là “chất keo kết dính” ba chủ thể của nền kinh tế bạc
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Theo số liệu trình bày tại hội thảo “Phát triển Kinh tế bạc tại Việt Nam: Kết nối chính sách, doanh nghiệp và cơ sở giáo dục đại học” do Trường Đại học Hoa Sen (HSU) và Tập đoàn CT Group Hi-Tech đồng tổ chức ngày 19/11, nước ta hiện có khoảng 16 triệu người cao tuổi, chiếm 16% dân số và dự kiến bước vào thời kỳ dân số già từ năm 2036. Trong khi tuổi thọ trung bình đạt 74,7 năm, số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 64 năm. Khoảng cách này đặt ra yêu cầu phát triển những mô hình kinh tế phù hợp với xã hội có tuổi thọ ngày càng cao.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huy Nhựt, Hiệu trưởng HSU, cho rằng tuổi thọ tăng là thành tựu của phát triển, nhưng giá trị không chỉ nằm ở số năm được sống mà còn ở chất lượng những năm tháng đó. Ông nhấn mạnh: “Tuổi thọ dài hơn là thành tựu của phát triển. Nhưng mà cái thành tựu này nó chỉ có cái ý nghĩa nó trọn vẹn khi những cái năm tháng mà mình sống dài thêm đấy phải là những năm tháng sống khỏe, sống tự chủ và có ý nghĩa.” Một xã hội trường thọ cần tạo điều kiện để người cao tuổi duy trì sức khỏe, sự tự chủ, được lựa chọn cách sống và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng. Ông đặt câu hỏi: “Làm thế nào để một xã hội sống lâu hơn vẫn có thể là một xã hội năng động, sáng tạo và thịnh vượng?”
Từ góc nhìn này, Kinh tế bạc không chỉ là thị trường cung cấp sản phẩm, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi. Họ còn là những chủ thể có nhu cầu tiêu dùng, tri thức, kinh nghiệm và năng lực tạo ra giá trị. Hiệu trưởng HSU chia sẻ: “Có người thì muốn nghỉ ngơi, nhưng mà có người vẫn tiếp tục học tập, tiếp tục làm việc, tiếp tục trải nghiệm. Và như thế thì chính sách và thị trường cần phải tôn trọng cái sự đa dạng đó.” Vì vậy, cần chuyển từ tư duy xem người cao tuổi là đối tượng thụ hưởng sang ghi nhận họ như một nguồn lực của nền kinh tế và xã hội.

Ông Vũ Hồng Quang – Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn CT Group Hi-Tech cũng khẳng định, nếu Kinh tế bạc nếu được định vị và tổ chức đúng cách hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng mới gắn liền với mục tiêu dài hạn của đất nước như phát triển bền vững Net Zero vào năm 2050.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Hiệu trưởng HSU nhấn mạnh sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và đại học: Nhà nước kiến tạo chính sách; doanh nghiệp đầu tư, phát triển sản phẩm, dịch vụ; đại học nghiên cứu, cung cấp dữ liệu và đào tạo nhân lực. Các trường cũng góp phần thúc đẩy học tập suốt đời, tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục cập nhật tri thức.

TS. Nguyễn Tuấn Dương – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Xã hội Trường thọ và Phát triển Suốt đời HSU cho rằng đại học có thể trở thành “chất keo kết dính” giữa người cao tuổi, Nhà nước và doanh nghiệp thông qua sáu vai trò: đào tạo nhân lực đa ngành, nghiên cứu dữ liệu, đổi mới sáng tạo, phát triển học tập suốt đời, tham vấn chính sách và kết nối hệ sinh thái.
Bài toán liên ngành hướng đến xã hội trường thọ
Các tham luận tại hội thảo cho thấy Kinh tế bạc không phải bài toán riêng của y tế hay an sinh mà liên quan đến nhiều lĩnh vực. Theo TS. Nguyễn Tuấn Dương, những lĩnh vực tiềm năng gồm chăm sóc sức khỏe, tài chính – bảo hiểm, nhà ở, công nghệ, du lịch, học tập suốt đời, việc làm và khởi nghiệp.

Ở góc độ thể chế, ThS. Vũ Duy Nam – giảng viên Khoa Luật HSU chỉ ra những khoảng trống pháp lý trong phát triển Kinh tế bạc. Những lĩnh vực như chăm sóc, việc làm linh hoạt, bảo hiểm dài hạn và khởi nghiệp cần hành lang pháp lý đồng bộ hơn để vừa bảo vệ quyền lợi người cao tuổi, vừa tạo cơ sở để doanh nghiệp đầu tư.

Từ thực tiễn doanh nghiệp công nghệ, ThS. Nguyễn Võ Trường An – Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc CCTPA, thành viên CT Group Hi-Tech giới thiệu hướng kết nối Kinh tế bạc với kinh tế xanh và chuyển đổi số. Mô hình khuyến khích người cao tuổi tham gia trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng, kết hợp công nghệ giám sát như dMRV CarbonFly, mở ra khả năng để họ tham gia chuỗi giá trị kinh tế xanh và tạo thêm sinh kế.

Trong lĩnh vực y tế, TS.BS. Bùi Phạm Minh Mẫn – Trưởng khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, ĐHQG TP.HCM nhấn mạnh cần đầu tư vào những năm sống khỏe, thay vì chỉ tập trung điều trị. Các dịch vụ từ dự phòng, tầm soát, quản lý bệnh mạn tính đến phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và theo dõi sức khỏe từ xa là những hướng cần được quan tâm.

Kết hợp du lịch thể thao và chăm sóc sức khỏe, TS. Phan Danh Na – Giám đốc Chương trình Kinh tế thể thao HSU gợi mở tiềm năng xây dựng sản phẩm kết hợp vận động, trải nghiệm, nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe. Mạng lưới câu lạc bộ người cao tuổi cùng thói quen sinh hoạt theo nhóm có thể trở thành nguồn lực kết nối với doanh nghiệp để phát triển các sản phẩm phù hợp.

TS. Huỳnh Đức Thiện – Trưởng Bộ môn Lịch sử Xã hội Việt Nam, Khoa Việt Nam học, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG-HCM cũng lưu ý các mô hình chăm sóc cần thấu hiểu tâm lý gia đình, văn hóa ứng xử và sự tôn trọng. Bên cạnh cơ sở vật chất, công nghệ, niềm tin của người cao tuổi còn phụ thuộc vào cách họ được lắng nghe và đối xử.

Ở góc độ nghiên cứu, TS. Lê Văn Út – Phó Hiệu trưởng phụ trách nghiên cứu khoa học, kiêm Viện trưởng Viện Đo lường khoa học và Chính sách quản trị nghiên cứu HSU dẫn số liệu công bố khoa học giai đoạn 2022-2026, cho biết Việt Nam có 652 công bố trong tổng số 231.032 công bố được thống kê trên toàn cầu, xếp thứ 50, chiếm 0,28%. Điều này đặt ra yêu cầu các viện, trường đại học tiếp thu có chọn lọc mô hình quốc tế, kết hợp với văn hóa và điều kiện bản địa để phát triển giải pháp thực tiễn.

Thông qua Hội thảo về kinh tế bạc tại HSU cùng CT Group Hi-Tech kỳ vọng thúc đẩy kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp, chuyên gia và cơ quan quản lý, tạo cơ sở mở rộng nghiên cứu, đào tạo và hợp tác, góp phần phát triển Kinh tế bạc phù hợp với điều kiện Việt Nam, hướng đến một xã hội trường thọ năng động và phát triển bền vững.