Sinh viên Hoa Sen đưa “Di sản Thờ Mẫu” vào đồ án tốt nghiệp

Trong hành trình dạo chơi và tìm kiếm ý tưởng, di sản văn hóa đang được người trẻ nhìn lại như một chất liệu giàu cảm hứng, với những cách tiếp cận mới. Đồ án tốt nghiệp “Soi Một Bóng Tiên” của sinh viên ngành Thiết kế đồ họa bắt đầu từ hình ảnh người mẹ dịu dàng và gần gũi – người lặng lẽ vun vén, gìn giữ những giá trị bình dị trong gia đình. Từ mạch cảm xúc riêng ấy, đồ án mở ra không gian thiết kế đương đại, nơi tín ngưỡng dân gian được đưa vào làm chất liệu, với một cách tiếp cận chuẩn mực, nhẹ nhàng và tinh tế.

“Soi Một Bóng Tiên” – không gian đối thoại với ký ức và tín ngưỡng dân gian

“Soi Một Bóng Tiên” là đồ án tốt nghiệp của hai sinh viên ngành Thiết kế đồ họa Trường Đại học Hoa Sen: Nguyễn Thị Kim Nguyên và Võ Uy Sơn, dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Ngọc Minh Như. Đồ án lựa chọn tiếp cận hình tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh và di sản Thờ Mẫu dưới hình thức một triển lãm tương tác đa giác quan, kết hợp thiết kế nhận diện và sắp đặt không gian trong bối cảnh thiết kế đương đại.

Tại buổi bảo vệ đồ án tốt nghiệp, “Soi Một Bóng Tiên” đã tạo được dấu ấn mạnh mẽ với Hội đồng chuyên môn nhờ cách tiếp cận thận trọng, tinh tế. Hội đồng đánh giá cao ngôn ngữ thiết kế mang tính học thuật và thẩm mỹ, với một đề tài lấy chất liệu từ tín ngưỡng dân gian. 

Trong không gian trưng bày triển lãm đồ án tốt nghiệp của Khoa Thiết kế – Nghệ thuật, “Soi Một Bóng Tiên” cũng thu hút đông sự quan tâm của người xem nhờ cách tiếp cận tinh tế và có chiều sâu. 

Thông qua hệ thống hình ảnh, sắp đặt không gian, chuyển động thị giác và các yếu tố tương tác công nghệ, đồ án mở ra nhiều lớp cảm nhận về người Mẹ, về Thánh Mẫu. Những cảm nhận ấy trải dài từ ký ức cá nhân đến chiều sâu văn hóa, cho phép người xem tự do quan sát, kết nối theo cách riêng.

Từ những phản hồi tích cực đó, HSU đã có cuộc trò chuyện với đại diện nhóm – Nguyễn Thị Kim Nguyên, nhằm tìm hiểu rõ hơn quá trình nghiên cứu, lựa chọn phương pháp tiếp cận và tư duy thiết kế đằng sau một đồ án vừa mang dấu ấn cá nhân, vừa đối thoại với di sản văn hóa.

“Người Mẹ”: Cảm hứng khởi đầu cho đồ án tốt nghiệp

Dù lựa chọn đề tài gắn với tín ngưỡng Thờ Mẫu, “Soi Một Bóng Tiên” không bắt đầu từ một khái niệm lớn, mà từ một hình ảnh rất gần gũi, đó là người mẹ tần tảo của tác giả.

Đại diện nhóm cho biết, “Bóng Tiên” không xuất phát từ một hình tượng cụ thể, mà đại diện cho những ký ức dịu dàng gắn với hình ảnh người mẹ: “Khoảnh khắc thấy bóng dáng mẹ với sự bao dung, tần tảo, mình nhận ra đó chính là nguồn cảm hứng chân thực nhất để mình chọn làm linh hồn cho đề tài tốt nghiệp này”.

Trong đời sống của mỗi người, hình ảnh người mẹ thường đi cùng cảm giác an toàn, chở che và được bảo vệ. Đó là cảm xúc khó gọi tên, nhưng luôn tồn tại, thiêng liêng và lặng lẽ. Không phải là hình mẫu được lý tưởng hoá, hình ảnh “Bóng Tiên” là biểu tượng của vẻ đẹp thầm lặng, đại diện cho cảm giác được yêu thương từ mẹ.

Chính sự không xác định ấy tạo nên tính mở cho đồ án. Khán giả đến chiêm ngưỡng “Soi Một Bóng Tiên” không được dẫn dắt theo một câu chuyện có sẵn, mà được mời gọi bước vào không gian cảm xúc, để tự suy ngẫm và tưởng tượng.

Sáng tạo và nguyên tắc giữ chuẩn mực

Lựa chọn đề tài liên quan đến tín ngưỡng dân gian, nhóm tác giả cho biết ngay từ đầu đã ý thức rõ về những ranh giới cần được tôn trọng. Để “Soi Một Bóng Tiên” giữ được tính chuẩn mực và chuyên nghiệp của một đồ án tốt nghiệp, nhóm đã xác lập những nguyên tắc cốt lõi trong suốt quá trình nghiên cứu và sáng tác.

Dự án được xây dựng trên nền tảng tư liệu học thuật, đảm bảo mọi cách tiếp cận đều có cơ sở nghiên cứu rõ ràng; Đồ án được tiếp cận dưới góc độ thẩm mỹ thiết kế, không đi vào diễn giải nghi lễ hay niềm tin; Và quan trọng nhất, hình tượng người mẹ được đặt làm gốc, trở thành điểm tựa cảm xúc xuyên suốt toàn bộ dự án.

Nhờ đó, đồ án giữ được sự cân bằng cần thiết: không huyền bí hóa, không cá nhân hóa quá mức, đồng thời tránh việc diễn giải tín ngưỡng theo hướng cảm tính.

“Bóng Tiên” – giao thoa giữa ký ức văn hóa và nội tâm con người hiện đại

“Bóng Tiên” trong đồ án của tôi không đi vào một thực thể tâm linh, mà là sự giao thoa giữa ký ức văn hóa dân tộc và phản chiếu nội tâm của chính tác giả, được hình tượng hóa từ cuộc đời, điển tích của Thánh Mẫu Liễu Hạnh để tìm kiếm sự kết nối giữa giá trị di sản và tâm thế tiếp nhận từ con người hiện đại – Nguyễn Thị Kim Nguyên đề cập đến ý nghĩa của “Bóng Tiên”

Hình tượng hóa từ cuộc đời và điển tích của Thánh Mẫu Liễu Hạnh, nhưng không nhằm tái hiện hay minh họa, thay vào đó, nhóm sử dụng như một chất liệu để tìm kiếm sự kết nối giữa giá trị di sản và tâm thế tiếp nhận của con người hiện đại.

Điều này cho phép đồ án đứng ở vị trí trung gian: vừa tôn trọng giá trị tinh thần của di sản văn hóa, vừa mở ra không gian để người trẻ tiếp cận bằng cảm xúc và trải nghiệm cá nhân.

“Đối thoại” với di sản qua không gian trải nghiệm đa giác quan

Tín ngưỡng Thờ Mẫu không phân biệt giới tính, tuổi tác hay tôn giáo. Tinh thần cởi mở này được nhóm tác giả chuyển hóa khéo léo trong cấu trúc trải nghiệm của đồ án. Triển lãm “Soi Một Bóng Tiên” được xây dựng như một không gian trải nghiệm đa giác quan, sử dụng công nghệ tương tác để đưa di sản vào một ngôn ngữ nghệ thuật trung lập.

“Cách tiếp cận này giúp bất kỳ ai bước vào không gian triển lãm của Soi Một Bóng Tiên đều có thể tự do kết nối và tìm thấy điểm chạm cảm xúc riêng” – Tác giả cho biết.

Ở đây, thiết kế đồ họa không đóng vai trò dẫn dắt cách hiểu, mà mở ra khả năng đối thoại giữa người xem với tác phẩm, và giữa người trẻ với di sản.

Trong cách sắp đặt không gian tại khu vực trưng bày đồ án, nhóm tác giả cho biết đã chủ động loại bỏ những yếu tố có thể khiến booth bị hiểu như một không gian thờ hay tái hiện nghi lễ. Toàn bộ dụng ý bày trí, biểu tượng và cấu trúc không gian đều được đặt trên nền tảng của một triển lãm tương tác đa giác quan về nhân vật Thánh Mẫu Liễu Hạnh.

Các vật dụng gắn với không gian thờ hay nghi lễ không được đặt làm nhân vật chính. Thay vào đó, booth được thiết kế như một không gian trải nghiệm nghệ thuật, nơi hình ảnh, ánh sáng và chuyển động giữ vai trò dẫn dắt cảm xúc.

Cách sắp đặt này giúp triển lãm giữ được tính trung lập, đồng thời tránh những hiểu lầm không cần thiết khi tiếp cận một đề tài liên quan đến tín ngưỡng.

Thiết kế đồ họa là “ngôn ngữ trung gian” giữa các thế hệ

Với vai trò là nhà thiết kế, nhóm tác giả cho rằng, thiết kế đồ họa có thể đóng vai trò như một “ngôn ngữ trung gian”, giúp tháo dỡ những rào cản hình thức giữa các thế hệ. Thông qua thiết kế, di sản không còn bị đóng khung trong quá khứ, mà có thể trở thành một thực thể sống động, đối thoại trực tiếp với thị hiếu và cách tiếp nhận của người trẻ hôm nay.

Đó cũng là lý do ngày càng nhiều người trẻ tìm về văn hóa dân gian. Nhu cầu định vị bản sắc cá nhân thôi thúc họ nhìn lại những giá trị truyền thống, khi các giá trị ấy được tái cấu trúc bằng ngôn ngữ đương đại và tạo nên một sức hút mới, vừa gần gũi vừa khơi gợi niềm tự hào.

Nói về trách nhiệm khi làm việc với đề tài tín ngưỡng, Kim Nguyên nhấn mạnh về “sự chính danh”:

“Nhà thiết kế phải nghiên cứu đủ sâu để mọi sự cách tân đều có cơ sở khoa học và văn hóa, đảm bảo rằng dù hình thức có hiện đại đến đâu thì cái “gốc” của di sản vẫn không bị biến dạng hay hiểu sai lệch. Nếu không có sự chính danh, khi nhà thiết kế sử dụng bất cứ yếu tố văn hóa nào vào trong dự án thiết kế chính là thể hiện sự thiếu tôn trọng đến cội nguồn văn hóa”.

Với nhóm tác giả, “Soi Một Bóng Tiên” vừa là một dự án tốt nghiệp, vừa là điểm khởi đầu cho một hành trình dài hơn với văn hóa Việt Nam. Nếu xét về quy mô, đây là một đồ án tối thiểu của sinh viên. Nhưng về chủ đề, đó là cánh cửa mở ra hàng vạn khả năng tiếp cận khác trong kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam.

Thực hiện: Huyền Đinh

Phòng Marketing – Truyền thông